Diagnoza bezsenności — jak lekarz diagnozuje i leczy problem?

Bezsenność — jakie badania wykonać?

Diagnostyka bezsenności rozpoczyna się od kompleksowej oceny ogólnego stanu zdrowia pacjenta, którą zazwyczaj przeprowadza lekarz rodzinny. Podstawą jest zebranie dokładnego wywiadu, który obejmuje pytania o czas trwania, rodzaj zaburzeń snu oraz funkcjonowanie pacjenta w ciągu dnia. W zależności od potrzeby wykonuje się badania fizykalne, takie jak:

• pomiar ciśnienia tętniczego;
• EKG;
• badania krwi — w niektórych przypadkach, aby wykluczyć np. choroby tarczycy. 

Jeśli przyczyny somatyczne zostaną wykluczone, zaleca się konsultację z psychiatrą w celu oceny ewentualnych zaburzeń psychicznych. Kolejnym krokiem jest analiza stylu życia pacjenta, przestrzeganie zasad higieny snu oraz prowadzenie dzienniczka snu, który pomaga w identyfikacji codziennych nawyków wpływających na sen. 

Bezsenność — leczenie

Terapia poznawczo-behawioralna

Terapia poznawczo-behawioralna (CBT) jest uznawana za jedną z najskuteczniejszych metod leczenia bezsenności, zwłaszcza w jej przewlekłej formie. CBT opiera się na modyfikacji niekorzystnych myśli i zachowań, które podtrzymują problemy ze snem. W trakcie terapii pacjent uczy się, m.in. tego:

• jak rozpoznać i zmienić negatywne wzorce myślowe, takie jak lęk przed brakiem snu;
• jak wprowadzić techniki poprawiające higienę snu, np., regularność pór zasypiania i wstawania czy unikanie bodźców zakłócających sen. 

Terapia ta obejmuje również elementy relaksacji oraz kontrolę bodźców, które wpływają na jakość snu. W przeciwieństwie do leczenia farmakologicznego, które działa doraźnie, CBT prowadzi do długotrwałej poprawy jakości snu, a efekty terapii często utrzymują się po jej zakończeniu, bez ryzyka uzależnienia.

Leki bez recepty w leczeniu bezsenności

Doksylamina, dostępna bez recepty, jest jednym z leków wykorzystywanych w leczeniu krótkotrwałej bezsenności, zwłaszcza gdy problemy ze snem mają związek ze stresem lub napięciem nerwowym. Wykazuje ona skuteczne działanie nasenne, skracając czas zasypiania i zmniejszając liczbę wybudzeń w nocy. Jednym z największych atutów doksylaminy jest jej bezpieczeństwo – nie powoduje uzależnienia, co czyni ją bardziej bezpiecznym rozwiązaniem do krótkotrwałego stosowania.

Farmakologiczne leczenie bezsenności przewlekłej

Leczenie bezsenności przewlekłej wymaga szczególnej ostrożności, zwłaszcza w zakresie stosowania leków nasennych. Nie zaleca się ich długotrwałego przyjmowania. 

Alternatywą jest doraźne stosowanie leków nasennych, maksymalnie 2-3 razy w tygodniu, przy jednoczesnym wdrożeniu terapii behawioralnej. Gdy mimo przestrzegania zasad higieny snu pacjent nadal doświadcza bezsenności, konieczne staje się poszukiwanie innych bezpiecznych rozwiązań farmakologicznych.

Bibliografia:

1. Diagnostyka i terapia bezsenności w praktyce ogólnolekarskiej Część I: Epidemiologia, patomechanizm i diagnostyka bezsenności, Varia Medica 2019, t. 3, nr 2, s. 109–115.
2. Wichniak A., Bezsenność, Medycyna praktyczna dla pacjentów, 2015.
3. Skalski M., Jakie leki należy stosować w leczeniu bezsenności?, Medycyna po Dyplomie, 2019.